Conserverende aanslag bij emigratie
De conserverende aanslag bij emigratie van de DGA: uitstel is geen afstel
Voor de directeur-grootaandeelhouder die Nederland verlaat, is de conserverende aanslag het meest bepalende en tegelijk het meest misbegrepen onderdeel van de emigratie. Veel vertrekkende DGA's denken: ik krijg uitstel van betaling, dus voorlopig is er niets aan de hand. Dat klopt, maar het is gevaarlijk onvolledig. De conserverende aanslag is een vastgestelde claim die boven uw aandelen blijft hangen, en een reeks alledaagse handelingen ná uw vertrek kan dat uitstel doen vervallen, waarna de aanslag alsnog moet worden betaald. Uitstel is hier geen afstel, en wie dat verschil niet scherp heeft, loopt jaren later tegen een rekening aan die vermijdbaar was.
Deze bijdrage legt uit wat de conserverende aanslag is, welke inkomensbestanddelen eronder vallen, hoe het uitstel van betaling werkt, welke handelingen het uitstel in gevaar brengen, en waarom de aanslag voor de emigrerende DGA om planning vooraf vraagt in plaats van reparatie achteraf.
Wat is een conserverende aanslag?
Een conserverende aanslag is een bijzondere belastingaanslag die de Belastingdienst oplegt wanneer een Nederlandse fiscale claim dreigt verloren te gaan, zoals bij de emigratie van een aanmerkelijkbelanghouder. Het doel is de Nederlandse claim op in Nederland opgebouwde voordelen veilig te stellen voordat de belastingplichtige buiten het bereik van de Nederlandse heffing raakt. Bij vertrek met een aanmerkelijk belang, doorgaans een belang van ten minste vijf procent in een vennootschap, doet de wet alsof u uw aandelen vervreemdt, ook al verkoopt u niets. Over de meerwaarde, het verschil tussen de waarde bij emigratie en uw verkrijgingsprijs, wordt een aanslag in box 2 vastgesteld.
De aanslag wordt dus daadwerkelijk vastgesteld en vastgelegd, maar hoeft op dat moment niet te worden betaald. Daarvoor bestaat het uitstel van betaling: de claim staat vast, de invordering wordt opgeschort. Precies in dat onderscheid, tussen een vastgestelde claim en een opgeschorte betaling, zit de kern van alles wat erna komt.
Welke inkomensbestanddelen vallen eronder?
De conserverende aanslag bij emigratie ziet niet alleen op het aanmerkelijk belang, maar op een breder pakket aan in Nederland opgebouwde aanspraken, het zogenoemde te conserveren inkomen. Naast de fictieve vervreemdingswinst uit de aandelen in uw eigen vennootschap kunnen ook opgebouwde pensioenaanspraken, lijfrenteaanspraken waarvoor premieaftrek is genoten, en de waarde van een kapitaalverzekering die aan de eigen woning is gekoppeld, in de aanslag worden betrokken.
De grondslag verschilt per bestanddeel. Voor het aanmerkelijk belang geldt het verschil tussen de waarde bij emigratie en de verkrijgingsprijs; voor pensioenen en lijfrenten wordt de waarde in het economische verkeer genomen; voor de kapitaalverzekering de opgebouwde waarde. Het gevolg is dat een emigratie meerdere conserverende claims tegelijk kan opleveren, elk met een eigen grondslag en een eigen afrekenmoment. Wie alleen aan de aandelen denkt, overziet maar een deel van de claim.
Hoe werkt het uitstel van betaling?
Bij de conserverende aanslag wordt op verzoek uitstel van betaling verleend op grond van de Invorderingswet, zodat u bij vertrek niet hoeft af te rekenen over een voordeel dat u niet werkelijk heeft gerealiseerd. Hier is een wetswijziging van groot belang: sinds 15 september 2015 kan dat uitstel levenslang zijn. De vroegere regel dat de conserverende aanslag na tien jaar automatisch werd kwijtgescholden, is vervallen. De claim blijft daardoor in stand totdat zich een afrekenmoment voordoet, hoe lang u ook in het buitenland woont.
Dat maakt het beeld dat veel mensen nog hebben, namelijk dat je de aanslag na tien jaar kunt vergeten, achterhaald en riskant. Het uitstel is bovendien voorwaardelijk: er gelden informatieverplichtingen, en in bepaalde situaties moet financiële zekerheid worden gesteld zolang de aanslag openstaat. Het uitstel is daarmee geen toestand die u kunt laten rusten, maar een regeling die u actief en blijvend in stand houdt.
Welke handelingen doen het uitstel vervallen?
Hier zit het venijn, en het is de reden dat de conserverende aanslag zoveel vertrekkende DGA's verrast. Bepaalde handelingen na emigratie worden gezien als het alsnog realiseren van het voordeel, en leiden ertoe dat het uitstel geheel of gedeeltelijk wordt ingetrokken en de aanslag invorderbaar wordt.
De meest voor de hand liggende is de vervreemding van de aandelen, bijvoorbeeld door verkoop. Maar ook een dividenduitkering na emigratie leidt tot heffing of tot gedeeltelijke intrekking van het uitstel, omdat daarmee waarde uit de vennootschap wordt onttrokken die aan de geconserveerde claim ten grondslag lag. En ook het overlijden van de DGA is een mogelijk afrekenmoment. Bij overlijden kan het uitstel onder voorwaarden door de erfgenamen worden voortgezet, mits zij in het buitenland wonen; bestaat de vennootschap echter uitsluitend uit beleggingsvermogen, dan is voortzetting van het uitstel niet mogelijk en wordt de aanslag invorderbaar. Het patroon is steeds hetzelfde: een handeling die de waarde achter de aandelen aantast, het belang overdraagt of de uitstelvoorwaarden doorbreekt, activeert de opgeschorte betaling. Wie na emigratie zijn vennootschap bestuurt alsof de conserverende aanslag niet bestaat, neemt daarom een risico dat hij vaak niet ziet aankomen.
Wat betekent het belastingverdrag voor de invordering?
Of Nederland de conserverende aanslag daadwerkelijk kan invorderen, hangt mede af van het belastingverdrag met uw nieuwe woonland. Het verdrag bepaalt in hoeverre Nederland na vertrek nog mag heffen over vervreemdingswinst op een aanmerkelijk belang en over dividenden. In sommige gevallen kan Nederland zijn geconserveerde claim niet effectueren omdat het verdrag het heffingsrecht aan het woonland toewijst; in andere gevallen, zoals onder bepaalde verdragen, kan de aanslag wél worden ingevorderd.
Daardoor is de uitkomst afhankelijk van waarheen u emigreert. Hetzelfde vertrek pakt onder het ene verdrag anders uit dan onder het andere, en juist die wisselwerking tussen de nationale conserverende aanslag en het toepasselijke verdrag bepaalt uw werkelijke positie. Een beoordeling van de aanslag zonder het verdrag erbij is daarom altijd onvolledig.
De corridor: de DGA die naar Suriname of Spanje emigreert
Voor de DGA die binnen de corridor Nederland–Suriname of Nederland–Spanje emigreert, is dit het kernvraagstuk. De samenloop tussen de Nederlandse conserverende aanslag, de behandeling van het aanmerkelijk belang in het nieuwe woonland en de toewijzingsregels van het toepasselijke belastingverdrag bepaalt of het vertrek soepel verloopt of uitmondt in een effectieve heffing. De volgorde waarin u handelt, de timing van een eventuele dividenduitkering of herstructurering vóór vertrek, en de vraag of u zekerheid moet stellen, zijn alle onderdeel van dezelfde puzzel.
Dit is precies het werk waarop onze praktijk is gebouwd. Wij beoordelen de conserverende aanslag niet als een losse formaliteit bij het M-biljet, maar als het hart van een emigratieplanning, in samenhang met het verdrag, de structuur van uw vennootschap en uw plannen na vertrek. Wij weten waar het verdrag de uitkomst stuurt en welke handelingen u na emigratie beter vermijdt of juist vooraf verricht. Dat is het verschil tussen een uitstel dat houdt en een claim die onverwacht invorderbaar wordt.
Waarom dit om planning vooraf vraagt
De conserverende aanslag is geen probleem dat zich oplost door het te negeren. Het is een vastgestelde claim met een levenslang maar voorwaardelijk uitstel, gevoelig voor handelingen na vertrek en gestuurd door het belastingverdrag. De duurste fouten worden gemaakt door wie ervan uitgaat dat het uitstel een afstel is, of nog denkt dat de aanslag na tien jaar vervalt, en na emigratie dividend uitkeert, aandelen overdraagt of de informatieverplichtingen laat versloffen zonder de gevolgen te overzien. Tijdige melding van de emigratie bij de Belastingdienst en een juiste afwikkeling zijn daarbij onmisbaar.
Dat is hoe wij dit benaderen. Wij brengen vóór uw vertrek de conserverende claim in kaart, beoordelen de samenloop met het verdrag van uw nieuwe woonland, en bepalen welke stappen u het beste vóór emigratie zet en welke u daarna vermijdt, met bijzondere ervaring in de corridor Nederland–Suriname en in Nederland–Spanje. Zo wordt het uitstel beheersbaar, en blijft uw emigratie wat zij hoort te zijn: een verhuizing, geen fiscale verrassing.
De informatie op deze pagina is van algemene en informatieve aard en vormt geen fiscaal of juridisch advies. Voor toepassing op uw specifieke situatie adviseren wij u graag persoonlijk.