Emigratie en internationaal belastingrecht

Wat is fiscaal verstandig bij emigratie en grensoverschrijdend ondernemen?

Een emigratie of een internationale structuur die op papier mooi oogt, kan in de praktijk uitlopen op dubbele heffing, een onverwacht ingevorderde conserverende aanslag of een slepende discussie over uw woon- of vestigingsplaats. De oorzaak is bijna nooit het land van bestemming. De oorzaak is de volgorde waarin is gehandeld en de termijnen die zijn gemist. Wie vooraf de juiste stappen zet, verhuist zijn fiscale positie net zo zorgvuldig als zijn huisraad. Wie achteraf moet repareren, ontdekt dat de meeste claims dan al vaststaan. Deze pagina behandelt wat u fiscaal regelt voordat u vertrekt of internationaal gaat ondernemen, en waarom de volgorde alles bepaalt.

Waar woont u fiscaal, en wie mag dan heffen?

Alles begint bij de vraag waar u fiscaal woont. De Nederlandse fiscus kijkt niet naar uw inschrijving, maar naar het middelpunt van uw persoonlijke, sociale en economische levensbelangen: waar u woont en werkt, waar uw gezin verblijft, waar u verzekerd bent. Het is een feitelijke beoordeling, en daardoor zelden zwart-wit. In uitzonderlijke gevallen heeft u fiscaal een dubbele woonplaats, waarbij u naar nationaal recht in twee landen tegelijk inwoner bent.

Voor die situatie kent het belastingverdrag een tie-breaker, een reeks regels die bepaalt welk land voor verdragsdoeleinden als woonland geldt. Bent u volgens het verdrag inwoner van het andere land, maar naar Nederlands recht nog hier woonachtig, dan bent u beperkt binnenlands belastingplichtig: u geeft uw wereldinkomen op, maar Nederland mag alleen heffen over wat het verdrag aan Nederland toewijst. De woonplaatsbepaling is geen formaliteit vooraf, maar het fundament waarop de rest van uw fiscale positie rust.

Wat is een conserverende aanslag en wanneer wordt die ingevorderd?

Voor de DGA is de conserverende aanslag de kern van een emigratie. Verlaat u Nederland met een aanmerkelijk belang, dan legt de fiscus een aanslag op over het fictieve vervreemdingsvoordeel: de meerwaarde in uw aandelen wordt vastgesteld alsof u op het moment van vertrek verkoopt. In beginsel krijgt u uitstel van betaling, zodat u niet daadwerkelijk hoeft af te rekenen zolang er niets gebeurt.

Het venijn zit in dat uitstel. Bepaalde handelingen na emigratie, zoals het uitkeren van dividend, het verkopen van de aandelen of overlijden, kunnen ertoe leiden dat het uitstel geheel of gedeeltelijk wordt ingetrokken en de aanslag alsnog moet worden betaald. Ook opgebouwd pensioen, lijfrente en bepaalde reserves kunnen onder een conserverende aanslag vallen. Wie na vertrek onbedoeld een van die handelingen verricht, of verzuimt tijdig kwijtschelding aan te vragen wanneer de termijn is verstreken en aan de informatieverplichtingen te voldoen, loopt tegen een claim aan die met enige voorbereiding te vermijden was geweest.

Waar is uw BV gevestigd als u emigreert?

Emigreert niet alleen de aandeelhouder, maar verhuist ook de werkelijke leiding van de vennootschap naar het buitenland, dan komt de vennootschapsbelasting in beeld. Verplaatsing van de feitelijke leiding kan leiden tot een eindafrekening over de stille reserves, de fiscale reserves en de goodwill: Nederland rekent af over wat zich binnen de vennootschap heeft opgebouwd voordat de heffingsbevoegdheid wegvalt.

Daarbij kan een BV naar Nederlands recht hier gevestigd blijven, terwijl zij volgens het verdrag inwoner van het andere land is. In dat geval verdeelt het verdrag de heffingsbevoegdheid, maar de inspecteur kan u ook ná verplaatsing van de leiding nog uitnodigen tot het doen van aangifte, zolang er een heffings- of invorderingsbelang bestaat. Houdt u in het buitenland een vaste inrichting aan, dan moet de winst daaraan worden toegerekend volgens het arm's length-beginsel, waarbij Nederland doorgaans een objectvrijstelling verleent voor de buitenlandse ondernemingswinst. De vestigingsplaats van uw vennootschap is daarmee een zelfstandig vraagstuk, los van waar uzelf woont.

Hoe voorkomt een belastingverdrag dubbele heffing?

Het schrikbeeld bij internationaal ondernemen is dat twee landen over hetzelfde inkomen heffen. Daarvoor bestaan de belastingverdragen, die per inkomenssoort, loon, pensioen, dividend, vermogenswinst, bepalen welk land mag heffen. Het verdrag wijst toe; de nationale wet voert uit.

De voorkoming van dubbele belasting verloopt vervolgens langs twee methoden. Bij de vrijstellingsmethode stelt Nederland het in het buitenland belaste inkomen vrij; bij de verrekeningsmethode wordt de buitenlandse belasting verrekend met de Nederlandse. Welke methode geldt, hangt af van het verdrag en het inkomensbestanddeel. Voor wie binnen de EU tijdelijk in een ander land werkt, speelt daarnaast de sociale zekerheid: meestal geldt de werkstaatregel, en met een A1-verklaring legt u vast waar u verzekerd bent. Het verdrag is geen vangnet dat achteraf alles gladstrijkt, maar een kaart die u vooraf moet lezen om de juiste route te kiezen.

Welke valkuilen vragen om documentatie vooraf?

Internationale structuren staan onder voortdurend toezicht van antimisbruikbepalingen. Of het nu gaat om de fraus legis-leer, de regels uit ATAD, de principal purpose test in verdragen of substance-eisen, telkens is de vraag of aan uw structuur reële, zakelijke motieven ten grondslag liggen. Wie dat niet kan onderbouwen, riskeert dat een faciliteit wordt geweigerd of een constructie wordt genegeerd. Documentatie van de zakelijke redenen is daarom geen administratieve bijzaak, maar de eerste verdediging.

Bijzondere aandacht vraagt het afgezonderd particulier vermogen. Vermogen in een buitenlandse trust of stichting kan voor de Nederlandse heffing aan u worden toegerekend, wat tot dubbele belasting kan leiden; onder voorwaarden is verrekening van buitenlandse belasting mogelijk, ook in verdragssituaties. En bij herstructureringen voorafgaand aan emigratie, een dividenduitkering, een verkoop, een bedrijfsopvolging, gelden eigen faciliteiten én eigen antimisbruikregels. Juist omdat deze stappen het beste vóór vertrek worden gezet, is het zaak ze tijdig en goed gedocumenteerd te nemen.

En de corridors Nederland–Suriname en Nederland–Spanje?

Algemene regels krijgen pas betekenis in een concreet verdrag, en daar wordt het onze specialiteit. In de corridor Nederland–Suriname speelt een eigen verdrag met eigen toewijzingsregels, met bijzondere aandacht voor de positie van de emigrerende DGA, de behandeling van houdsterstructuren en de vraag hoe de Nederlandse claim zich verhoudt tot de Surinaamse heffing. In de corridor Nederland–Spanje spelen weer andere vragen, rond pensioen, woonplaats en de fiscale positie van wie zijn leven naar Spanje verplaatst maar belangen in Nederland houdt.

Dit is de plek waar generiek advies ophoudt en kennis van het specifieke verdrag begint. Een emigratie of structuur in deze corridors vraagt om iemand die beide stelsels kent en weet hoe ze op elkaar inwerken. Onze praktijk is daar op gebouwd: Nederlandse fiscaliteit met de corridor ingebouwd, zodat de Nederlandse stappen en de behandeling aan de andere kant van de grens op elkaar aansluiten in plaats van botsen.

Waarom de juiste volgorde het hele verschil maakt

Bij emigratie en internationaal ondernemen is vrijwel elke claim te beheersen, mits vooraf. De exit-analyse die alle claims in kaart brengt, de woonplaatsbeoordeling, de herstructurering die nog vóór vertrek plaatsvindt, het uitstel dat tijdig wordt geregeld: het zijn stuk voor stuk stappen die hun waarde verliezen zodra u eenmaal bent vertrokken. Achteraf resteert reparatie, en reparatie is duurder en zelden volledig.

Daarom benaderen wij dit onderwerp als een kwestie van volgorde en timing, niet van losse antwoorden. Eerst de positie analyseren, dan de claims in kaart brengen, dan handelen in de juiste volgorde, en alles vastleggen. Rustig, precies en met kennis van beide kanten van de grens, zodat uw vertrek of internationale expansie fiscaal al is geregeld voordat het zover is.

De informatie op deze pagina is van algemene en informatieve aard en vormt geen fiscaal of juridisch advies. Voor toepassing op uw specifieke situatie adviseren wij u graag persoonlijk.

Gratis gids  ·  Emigreren naar Suriname: de fiscale routekaart Download de gids