Emigratie en internationaal belastingrecht

Wat is fiscaal verstandig bij emigratie en grensoverschrijdend ondernemen?

Een emigratie of een internationale structuur die op papier mooi oogt, kan in de praktijk uitlopen op dubbele heffing, een onverwacht ingevorderde conserverende aanslag of een slepende discussie over uw woon- of vestigingsplaats. De oorzaak is bijna nooit het land van bestemming. De oorzaak is de volgorde waarin is gehandeld en de termijnen die zijn gemist.

Wie vooraf de juiste stappen zet, verhuist zijn fiscale positie net zo zorgvuldig als zijn huisraad. Wie achteraf moet repareren, ontdekt dat de meeste claims dan al vaststaan. Deze pagina behandelt wat u fiscaal regelt voordat u vertrekt of internationaal gaat ondernemen, en waarom de volgorde alles bepaalt.

Waar woont u fiscaal, en wie mag dan heffen?

Alles begint bij de vraag waar u fiscaal woont. De Nederlandse fiscus kijkt niet naar uw inschrijving, maar naar het middelpunt van uw persoonlijke, sociale en economische levensbelangen: waar u woont en werkt, waar uw gezin verblijft, waar u verzekerd bent. Het is een feitelijke beoordeling, en daardoor zelden zwart-wit. In uitzonderlijke gevallen heeft u fiscaal een dubbele woonplaats, waarbij u naar nationaal recht in twee landen tegelijk inwoner bent.

Voor die situatie kent het belastingverdrag een tie-breaker, een reeks regels die bepaalt welk land voor verdragsdoeleinden als woonland geldt. Bent u volgens het verdrag inwoner van het andere land, maar naar Nederlands recht nog hier woonachtig, dan bent u beperkt binnenlands belastingplichtig: u geeft uw wereldinkomen op, maar Nederland mag alleen heffen over wat het verdrag aan Nederland toewijst. De woonplaatsbepaling is geen formaliteit vooraf, maar het fundament waarop de rest van uw fiscale positie rust. Hoe die beoordeling in de praktijk uitpakt, werken wij uit in Fiscale woonplaats van particulier en bv bij emigratie →.

Wat is een conserverende aanslag en wanneer wordt die ingevorderd?

Voor de dga is de conserverende aanslag de kern van een emigratie. Verlaat u Nederland met een aanmerkelijk belang, dan legt de fiscus een aanslag op over het fictieve vervreemdingsvoordeel: de meerwaarde in uw aandelen wordt vastgesteld alsof u op het moment van vertrek verkoopt. In beginsel krijgt u uitstel van betaling, zodat u niet daadwerkelijk hoeft af te rekenen zolang er niets gebeurt.

Het venijn zit in dat uitstel. Bepaalde handelingen na emigratie, zoals het uitkeren van dividend, het verkopen van de aandelen of overlijden, kunnen ertoe leiden dat het uitstel geheel of gedeeltelijk wordt ingetrokken en de aanslag alsnog moet worden betaald. Ook opgebouwd pensioen, lijfrente en bepaalde reserves kunnen onder een conserverende aanslag vallen.

Wie na vertrek onbedoeld een van die handelingen verricht, of verzuimt aan de informatieverplichtingen te voldoen en op het juiste moment om kwijtschelding te verzoeken, loopt tegen een claim aan die met enige voorbereiding te vermijden was geweest. De werking van de aanslag en van het uitstel zetten wij uiteen in De conserverende aanslag bij emigratie →.

Waar is uw bv gevestigd als u emigreert?

Emigreert niet alleen de aandeelhouder, maar verhuist ook de werkelijke leiding van de vennootschap naar het buitenland, dan komt de vennootschapsbelasting in beeld. Verplaatsing van de feitelijke leiding kan leiden tot een eindafrekening over de stille reserves, de fiscale reserves en de goodwill: Nederland rekent af over wat zich binnen de vennootschap heeft opgebouwd voordat de heffingsbevoegdheid wegvalt.

Daarbij kan een bv naar Nederlands recht hier gevestigd blijven, terwijl zij volgens het verdrag inwoner van het andere land is. In dat geval verdeelt het verdrag de heffingsbevoegdheid, maar de inspecteur kan u ook na verplaatsing van de leiding nog uitnodigen tot het doen van aangifte, zolang er een heffings- of invorderingsbelang bestaat.

Houdt u in het buitenland een vaste inrichting aan, dan moet de winst daaraan worden toegerekend volgens het arm's length-beginsel, waarbij Nederland doorgaans een objectvrijstelling verleent voor de buitenlandse ondernemingswinst. De vestigingsplaats van uw vennootschap is daarmee een zelfstandig vraagstuk, los van waar uzelf woont. Hoe uw positie als dga er in Nederland uitziet voordat u vertrekt, met loon, dividend en de financiering in de bv, staat beschreven onder DGA en ondernemer.

Hoe voorkomt een belastingverdrag dubbele heffing?

Het schrikbeeld bij internationaal ondernemen is dat twee landen over hetzelfde inkomen heffen. Daarvoor bestaan de belastingverdragen, die per inkomenssoort, loon, pensioen, dividend, vermogenswinst, bepalen welk land mag heffen. Het verdrag wijst toe; de nationale wet voert uit.

De voorkoming van dubbele belasting verloopt vervolgens langs twee methoden. Bij de vrijstellingsmethode stelt Nederland het in het buitenland belaste inkomen vrij; bij de verrekeningsmethode wordt de buitenlandse belasting verrekend met de Nederlandse. Welke methode geldt, hangt af van het verdrag en het inkomensbestanddeel.

Voor wie tijdelijk in een ander land werkt, speelt daarnaast de vraag wanneer het werkland mag heffen over uw loon, en binnen de EU waar u sociaal verzekerd bent: meestal geldt de werkstaatregel, en met een A1-verklaring legt u dat vast. Hoe de veelbesproken termijn van 183 dagen daarbij werkt, en wat zij niet regelt, leest u in De 183-dagenregeling →. Het verdrag is geen vangnet dat achteraf alles gladstrijkt, maar een kaart die u vooraf moet lezen om de juiste route te kiezen.

Welke valkuilen vragen om documentatie vooraf?

Internationale structuren staan onder voortdurend toezicht van antimisbruikbepalingen. Of het nu gaat om de fraus legis-leer, de regels uit ATAD, de principal purpose test in verdragen of substance-eisen, telkens is de vraag of aan uw structuur reële, zakelijke motieven ten grondslag liggen. Wie dat niet kan onderbouwen, riskeert dat een faciliteit wordt geweigerd of een constructie wordt genegeerd. Documentatie van de zakelijke redenen is daarom geen administratieve bijzaak, maar de eerste verdediging.

Bijzondere aandacht vraagt het afgezonderd particulier vermogen. Vermogen in een buitenlandse trust of stichting kan voor de Nederlandse heffing aan u worden toegerekend, wat tot dubbele belasting kan leiden; onder voorwaarden is verrekening van buitenlandse belasting mogelijk, ook in verdragssituaties. En bij herstructureringen voorafgaand aan emigratie, een dividenduitkering, een verkoop, een bedrijfsopvolging, gelden eigen faciliteiten en eigen antimisbruikregels. Juist omdat deze stappen het beste voor vertrek worden gezet, is het zaak ze tijdig en goed gedocumenteerd te nemen.

Wat betekent dit in een concreet verdrag?

Algemene regels krijgen pas betekenis in het verdrag dat op uw situatie van toepassing is. Elk verdrag kent zijn eigen toewijzingsregels en zijn eigen bijzonderheden: de positie van de emigrerende dga, de behandeling van houdsterstructuren, de vraag hoe een Nederlandse claim zich verhoudt tot de heffing in het andere land, en wat er met pensioen en lijfrente gebeurt zodra u uw leven verplaatst maar belangen in Nederland houdt.

Dit is de plek waar generiek advies ophoudt en kennis van het specifieke verdrag begint. Wij lezen het toepasselijke verdrag artikel voor artikel op uw situatie, en voor de bestemmingen die wij vaak zien, waaronder Spanje, doen wij dat met verdiepte kennis van beide stelsels. Zo sluiten de Nederlandse stappen en de behandeling aan de andere kant van de grens op elkaar aan in plaats van te botsen.

Waarom de juiste volgorde het hele verschil maakt

Bij emigratie en internationaal ondernemen is vrijwel elke claim te beheersen, mits vooraf. De exit-analyse die alle claims in kaart brengt, de woonplaatsbeoordeling, de herstructurering die nog voor vertrek plaatsvindt, het uitstel dat tijdig wordt geregeld: het zijn stuk voor stuk stappen die hun waarde verliezen zodra u eenmaal bent vertrokken. Achteraf resteert reparatie, en reparatie is duurder en zelden volledig. Wat er in welke volgorde moet gebeuren, zetten wij op een rij in Emigreren uit Nederland: de checklist →.

Wij blijven daarna uw aanspreekpunt voor de uitvoering: het M-biljet over het jaar van vertrek, de aangiften als buitenlands belastingplichtige en de aangiften van uw vennootschap zolang Nederland een heffingsbelang houdt.

Daarom benaderen wij dit onderwerp als een kwestie van volgorde en timing, niet van losse antwoorden. Eerst de positie analyseren, dan de claims in kaart brengen, dan handelen in de juiste volgorde, en alles vastleggen. Rustig, precies en met kennis van beide kanten van de grens, zodat uw vertrek of internationale expansie fiscaal al is geregeld voordat het zover is.

De informatie op deze pagina is van algemene en informatieve aard en vormt geen fiscaal of juridisch advies. Voor toepassing op uw specifieke situatie adviseren wij u graag persoonlijk.

Verdieping

Onze artikelen over emigratie en internationaal belastingrecht.