Wie deels in Spanje en deels in Nederland woont, kan voor beide landen tegelijk fiscaal inwoner zijn: Nederland kijkt naar uw duurzame persoonlijke band, Spanje naar uw dagen en uw economische belangen. Is dat zo, dan beslist artikel 4 van het belastingverdrag van 1971 welk land als uw woonstaat geldt, en daarbij komen de 183 dagen niet eerst. Uitschrijven uit de basisregistratie personen beslist niets.
De overwinteraar aan de Costa Blanca, de gepensioneerde met twee woningen, de ondernemer die in Spanje werkt terwijl zijn gezin in Nederland woont: zij willen weten of zij fiscaal inwoner van Spanje of van Nederland zijn. Het antwoord bepaalt wie uw pensioen belast, of u in Nederland box 3 betaalt over uw hele vermogen en hoe lang de Nederlandse erfbelasting u volgt.
In het kort
- Nederland beoordeelt uw woonplaats naar alle omstandigheden (artikel 4 AWR). Een duurzame band van persoonlijke aard is genoeg; die hoeft niet sterker te zijn dan uw band met Spanje.
- Spanje ziet u als inwoner bij meer dan 183 dagen verblijf in een kalenderjaar, of als de kern van uw economische belangen in Spanje ligt. Wonen uw echtgenoot en minderjarige kinderen in Spanje, dan wordt dat vermoed.
- Bent u voor beide landen inwoner, dan wijst het verdrag één woonstaat aan: duurzaam tehuis, middelpunt van levensbelangen, gewoonlijk verblijf, nationaliteit en ten slotte overleg tussen de landen (artikel 4, derde lid).
- De 183-dagenregel in het verdrag gaat over loon uit een dienstbetrekking (artikel 16), niet over uw woonplaats.
- Pensioen uit een vroegere dienstbetrekking is alleen belastbaar in de woonstaat (artikel 19); overheidspensioen volgt artikel 20. De Nederlandse erf- en schenkbelasting volgt een Nederlander tot tien jaar na vertrek.
Woont u deels in Spanje en deels in Nederland? De emigratie fiscale check legt vast in welk land u fiscaal woont, wat dat betekent voor uw pensioen, box 3 en de erfbelasting, en welk bewijs u nodig heeft. Bent u dga of heeft u een aanmerkelijk belang, dan is het emigratiememorandum op de pagina Emigratie van de dga het juiste startpunt.
Emigratie fiscale check binnen vijf werkdagen: EUR 695 excl. btw (EUR 840,95 incl. btw). Emigratie fiscale check →
Stel uw vraag per e-mailVertrouwelijk. Vaste prijs vooraf. Advies en uitvoering uit één hand. Aangesloten bij het Register Belastingadviseurs.
Wanneer woont u volgens Nederland nog in Nederland?
U woont volgens Nederland in Nederland zolang u een duurzame band van persoonlijke aard met Nederland heeft, en die band hoeft niet sterker te zijn dan uw band met Spanje. De wet zegt alleen dat waar iemand woont naar de omstandigheden wordt beoordeeld (artikel 4 AWR). De Hoge Raad vult dat in: alle omstandigheden tellen, en het komt erop aan of daaruit een duurzame persoonlijke band met Nederland blijkt (HR 12 april 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ6824). Een woning die het hele jaar voor u klaarstaat, uw gezin en de plek waar u na een reis naar terugkeert, wegen het zwaarst.
Formele zaken wegen licht. Uitschrijven uit de basisregistratie personen verplaatst uw fiscale woonplaats niet, en ingeschreven blijven maakt u ook niet automatisch inwoner. De algemene toets en de factoren werken wij uit in Fiscale woonplaats en emigratie. Deze bijdrage richt zich op de vraag wat er gebeurt als ook Spanje u als inwoner ziet.
Wanneer bent u fiscaal inwoner van Spanje?
U bent fiscaal inwoner van Spanje als u in een kalenderjaar meer dan 183 dagen in Spanje verblijft, of als de kern of basis van uw economische activiteiten of belangen direct of indirect in Spanje ligt. Daarnaast vermoedt Spanje dat u er woont als uw echtgenoot, van wie u niet van tafel en bed bent gescheiden, en uw minderjarige kinderen die van u afhankelijk zijn, er gewoonlijk verblijven. Dat vermoeden kunt u weerleggen.
Bij het tellen van de dagen rekent Spanje sporadische afwezigheid mee, tenzij u aantoont dat u elders fiscaal inwoner bent. Een Spaanse verblijfsvergunning maakt u niet vanzelf fiscaal inwoner. Voor de Spaanse toets en de Spaanse aangifte schakelt u een Spaanse adviseur in.
Wat als Nederland en Spanje u allebei als inwoner zien?
Dan wijst het belastingverdrag één woonstaat aan, en alleen dat land mag u voor het verdrag als inwoner behandelen. Het verdrag tussen Nederland en Spanje van 16 juni 1971 (Trb. 1971, 144) geldt nog steeds. Inwoner is volgens artikel 4, eerste lid, wie in een land belastingplichtig is op grond van woonplaats, verblijf of een soortgelijke omstandigheid.
Bent u voor beide landen inwoner, dan geeft het derde lid een vaste volgorde. U bent inwoner van het land waar u een duurzaam tehuis tot uw beschikking heeft. Heeft u in beide landen een duurzaam tehuis, dan telt het land waarmee uw persoonlijke en economische betrekkingen het nauwst zijn: het middelpunt van uw levensbelangen. Is dat niet te bepalen, of heeft u nergens een duurzaam tehuis, dan beslist waar u gewoonlijk verblijft. Verblijft u in beide landen gewoonlijk, of in geen van beide, dan telt uw nationaliteit. Pas als ook dat niets oplevert, regelen de bevoegde autoriteiten van beide landen het in onderling overleg.
Waarom beslissen uw dagen in Spanje meestal niet?
Omdat de dagen pas in de derde stap van de tiebreaker meetellen, en de meeste mensen met twee woonplaatsen al in de eerste of tweede stap worden ingedeeld. Wie in Spanje een eigen appartement heeft en in Nederland een eigen huis, heeft in beide landen een duurzaam tehuis. De eerste stap valt dan weg, en de vraag wordt waar het middelpunt van uw levensbelangen ligt. Daar tellen gezin, sociale leven, werk, inkomen en vermogen samen.
Dat heeft een gevolg dat weinigen verwachten: u kunt 200 dagen per jaar in Spanje doorbrengen, volgens Spanje inwoner zijn, en voor het verdrag toch inwoner van Nederland blijven, omdat uw kinderen, kleinkinderen, bankrelaties en sociale leven in Nederland zitten. Spanje belast u dan als inwoner naar Spaans recht, Nederland als woonstaat naar het verdrag, en de Spaanse aangifte over uw wereldinkomen strookt niet met de verdeling die het verdrag maakt. Wie dat pas ontdekt als een van beide landen vragen stelt, herstelt met terugwerkende kracht aangiften en belandt soms in een procedure voor onderling overleg die jaren duurt.
Is de 183-dagenregel de woonplaatsregel?
Nee, de 183-dagenregel in het verdrag gaat over de vraag welk land loon uit een dienstbetrekking mag belasten, en zegt niets over uw woonplaats. In het verdrag met Spanje staat die regel in artikel 16, tweede lid: loon voor werk in het andere land blijft alleen belastbaar in uw woonstaat als u daar in het belastingjaar niet meer dan 183 dagen verblijft, de werkgever geen inwoner van dat land is en het loon niet ten laste komt van een vaste inrichting daar.
De Spaanse 183-dagengrens bepaalt alleen of Spanje u als inwoner ziet, en dus of de tiebreaker nodig is. Hoe de arbeidsregel werkt, leest u in De 183-dagenregeling.
Hoe bewijst u waar u woont?
Door vanaf het eerste jaar een eigen administratie van uw verblijf en uw banden bij te houden, want in een geschil wint wie zijn feiten kan laten zien. Houd per kalenderjaar een dagenregistratie bij en bewaar wat die onderbouwt: vliegtickets en instapkaarten, betalingen met uw bankpas, energierekeningen en verbruik van beide woningen, huur- of koopcontracten. Leg ook vast waar uw huisarts, zorgverzekering, verenigingen en bankrelatie zijn.
Een certificaat van fiscale woonplaats van de Spaanse belastingdienst is een sterk bewijsstuk dat u voor het verdrag inwoner van Spanje bent, maar het is een verklaring per jaar en geen vrijbrief: als de feiten in Nederland een ander beeld geven, toetst de Nederlandse inspecteur zelf. Zorg dat uw aangiften in beide landen hetzelfde verhaal vertellen; twee aangiften als inwoner over hetzelfde jaar, zonder beroep op het verdrag, zijn het begin van dubbele heffing.
Wat betekent de uitkomst voor box 3, pensioen en erfbelasting?
Uw woonstaat volgens het verdrag bepaalt of Nederland u in box 3 over uw wereldvermogen belast en welk land uw pensioen belast; voor de erfbelasting geldt een eigen Nederlandse regel. Bent u voor het verdrag inwoner van Nederland, dan telt in Nederland ook uw Spaanse woning mee in box 3, met een vermindering ter voorkoming van dubbele belasting voor zover die van toepassing is. Bent u voor het verdrag inwoner van Spanje, dan mag Nederland alleen nog heffen over wat het verdrag aan Nederland toewijst, zoals een in Nederland gelegen woning. Ook als u volgens Nederlands recht nog in Nederland woont, beperkt het verdrag de Nederlandse heffing. Hoe beide woningen worden belast, staat in Tweede woning in Spanje of Nederland.
Artikel 19 van het verdrag bepaalt dat pensioenen en soortgelijke beloningen ter zake van een vroegere dienstbetrekking alleen belastbaar zijn in de woonstaat. Beloningen en pensioenen van de overheid vallen daarbuiten en volgen artikel 20. Wint Spanje de tiebreaker, dan belast Spanje uw bedrijfspensioen; wint Nederland, dan Nederland.
De erf- en schenkbelasting volgt een eigen regel. Het verdrag van 1971 gaat over belastingen naar het inkomen en het vermogen, niet over erven en schenken. Een Nederlander die Nederland metterwoon heeft verlaten en binnen tien jaar overlijdt of schenkt, wordt geacht toen in Nederland te hebben gewoond (artikel 3, eerste lid, Successiewet 1956). Voor schenkingen geldt bovendien voor ieder die in Nederland heeft gewoond een termijn van een jaar (tweede lid). Wie volgens artikel 4 AWR nooit is vertrokken, valt er zonder termijn onder, ook als het verdrag hem als inwoner van Spanje aanmerkt. Spanje kan daarnaast eigen erf- en schenkbelasting heffen; zie Emigreren naar Spanje: de fiscale realiteit.
Wat geldt voor de overwinteraar, de gepensioneerde en de ondernemer?
De overwinteraar blijft voor het verdrag meestal inwoner van Nederland, de gepensioneerde met twee woningen volgt zijn sociale leven, en bij de ondernemer is de uitkomst per geval. Wie zijn huis in Nederland aanhoudt en daar zijn sociale leven heeft, wordt door de tiebreaker in de regel naar Nederland verwezen, ook als Spanje hem wegens het aantal dagen als inwoner ziet. Verkoopt of verhuurt de gepensioneerde het Nederlandse huis en verhuist ook zijn sociale leven, dan verschuift de uitkomst naar Spanje.
Bent u ondernemer met een bv of houdt u een aanmerkelijk belang, dan heeft de uitkomst een extra gevolg. Wie voor het verdrag inwoner van Spanje wordt, houdt voor de aanmerkelijkbelangregeling op binnenlands belastingplichtige te zijn, ook als hij volgens Nederlands recht nog in Nederland woont (artikel 4.16, eerste lid, onderdeel h, Wet IB 2001). Dan volgt een conserverende aanslag over het verschil tussen de waarde van de aandelen en de verkrijgingsprijs. Dat traject valt buiten de emigratie fiscale check en loopt via de pagina Emigratie van de dga.
Komt er een nieuw belastingverdrag met Spanje?
Er ligt een ambtelijk akkoord over een nieuw verdrag, maar dat is nog niet ondertekend en geldt dus niet: voor 2026 geldt het verdrag van 1971. Dat akkoord staat vermeld in het overzicht van de staatssecretaris van Financiën van 23 april 2026. Over de laatste technische punten is eind 2025 overeenstemming bereikt, en het streven was ondertekening in de eerste helft van 2026, waarna het verdrag aan het parlement wordt voorgelegd.
Een nieuw verdrag treedt pas in werking na goedkeuring in beide landen. Wat het voor uw woonplaats en pensioen betekent, staat pas vast als de tekst is gepubliceerd.
Kerncijfers op een rij
| Onderwerp | Regel | Grondslag |
|---|---|---|
| Woonplaats Nederland | Naar alle omstandigheden; duurzame band van persoonlijke aard, niet sterker dan met een ander land | Art. 4 lid 1 AWR; HR 12 april 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ6824 |
| Inschrijving basisregistratie personen | Formele aanwijzing, niet beslissend | Art. 4 AWR (omstandigheden) |
| Woonplaats Spanje | Meer dan 183 dagen in een kalenderjaar, of kern van economische belangen; vermoeden bij echtgenoot en minderjarige kinderen in Spanje | Spaans recht (op hoofdlijnen) |
| Inwoner voor het verdrag | Belastingplichtig op grond van woonplaats, verblijf of soortgelijke omstandigheid | Art. 4 lid 1 verdrag Nederland-Spanje 1971 |
| Tiebreaker | Duurzaam tehuis, middelpunt levensbelangen, gewoonlijk verblijf, nationaliteit, onderling overleg | Art. 4 lid 3 onderdelen a tot en met d verdrag |
| 183 dagen in het verdrag | Alleen voor loon uit dienstbetrekking, per belastingjaar | Art. 16 lid 2 verdrag |
| Pensioen vroegere dienstbetrekking | Alleen belastbaar in de woonstaat; overheidspensioen volgt art. 20 | Art. 19 verdrag |
| Box 3 niet-inwoner | Alleen Nederlandse onroerende zaken en daarmee verbonden rechten en bepaalde winstrechten | Art. 7.7 lid 2 Wet IB 2001 |
| Aanmerkelijk belang | Verdragsinwonerschap elders geldt als vertrek; conserverende aanslag | Art. 4.16 lid 1 onderdeel h Wet IB 2001 |
| Erf- en schenkbelasting | Nederlander tien jaar na vertrek; schenking door ieder een jaar na vertrek | Art. 3 lid 1 en 2 Successiewet 1956 |
| Nieuw verdrag | Ambtelijk akkoord; nog niet in werking | Overzicht staatssecretaris van Financiën, 23 april 2026 |
Veelgestelde vragen
Ben ik fiscaal inwoner van Spanje als ik meer dan 183 dagen in Spanje ben?
Voor Spanje wel, maar daarmee is de zaak niet beslist. Ziet ook Nederland u als inwoner, dan wijst het belastingverdrag één woonstaat aan, en daarbij komen eerst uw duurzaam tehuis en het middelpunt van uw levensbelangen aan bod, pas daarna waar u gewoonlijk verblijft.
Ben ik geen inwoner van Nederland meer als ik mij uitschrijf bij de gemeente?
Nee. Uitschrijven is een formele aanwijzing. Nederland beoordeelt uw woonplaats naar alle omstandigheden, en zolang u een duurzame persoonlijke band met Nederland houdt, bijvoorbeeld via een beschikbare woning of uw gezin, woont u fiscaal in Nederland.
Kan ik in Spanje en Nederland tegelijk fiscaal inwoner zijn?
Ja, naar het recht van beide landen. Het belastingverdrag van 1971 lost dat op met een vaste volgorde: duurzaam tehuis, middelpunt van levensbelangen, gewoonlijk verblijf, nationaliteit en ten slotte overleg tussen beide landen.
Waar wordt mijn Nederlandse pensioen belast als ik in Spanje woon?
Pensioen uit een vroegere dienstbetrekking is volgens het verdrag alleen belastbaar in het land waar u voor het verdrag woont. Wint Spanje de tiebreaker, dan belast Spanje uw bedrijfspensioen. Voor pensioenen van de overheid geldt een aparte regel.
Blijf ik Nederlandse erfbelasting betalen als ik in Spanje woon?
Als Nederlander nog tien jaar nadat u Nederland metterwoon heeft verlaten. Het inkomstenbelastingverdrag geldt niet voor de erfbelasting. Woont u volgens Nederlands recht nog in Nederland, dan valt u er zonder termijn onder.
Geldt er al een nieuw belastingverdrag tussen Nederland en Spanje?
Nee. Er is op ambtelijk niveau een akkoord over een nieuw verdrag, maar zolang dat niet is ondertekend, goedgekeurd en in werking is getreden, geldt het verdrag van 16 juni 1971.
Waarom dit maatwerk is
Wie in twee landen leeft, heeft te maken met twee woonplaatsregels en een verdrag uit 1971 dat bepaalt welke voorgaat. Of u voor dat verdrag in Spanje of in Nederland woont, hangt af van feiten die u voor een groot deel zelf in de hand heeft: welke woning u aanhoudt, waar uw sociale en economische leven zich afspeelt en hoe u dat vastlegt.
Wij brengen uw positie in kaart, leggen vast welk land voor het verdrag uw woonstaat is en wat dat per inkomensbron betekent, en verzorgen de Nederlandse aangiften, ook als buitenlands belastingplichtige. Voor de Spaanse aangifte werkt u met een Spaanse adviseur, met wie wij de uitgangspunten afstemmen zodat beide aangiften hetzelfde verhaal vertellen.
Stand van wet- en regelgeving: november 2026.
De informatie op deze pagina is van algemene en informatieve aard en vormt geen fiscaal of juridisch advies. Voor toepassing op uw specifieke situatie adviseren wij u graag persoonlijk.
Twijfelt u welk land uw pensioen en uw vermogen mag belasten? In de emigratie fiscale check passen wij de tiebreaker van het verdrag toe op uw feiten, rekenen wij de gevolgen voor box 3, pensioen en erfbelasting door en zeggen wij welk bewijs u per jaar vastlegt. Dga's en aanmerkelijkbelanghouders gaan naar Emigratie van de dga.
Emigratie fiscale check binnen vijf werkdagen: EUR 695 excl. btw (EUR 840,95 incl. btw). Emigratie fiscale check →
Stel uw vraag per e-mailVertrouwelijk. Vaste prijs vooraf. Advies en uitvoering uit één hand. Aangesloten bij het Register Belastingadviseurs.