Pensioen bij emigratie: conserverende aanslag, afkopen en uitbetaling in het buitenland
Wie emigreert, krijgt over opgebouwd pensioen, lijfrente en een kapitaalverzekering eigen woning een conserverende aanslag, maar hoeft die niet te betalen zolang de aanspraken op de normale manier tot uitkering komen. Pas bij afkoop of een andere prohibitieve handeling na vertrek wordt de aanslag ingevorderd; blijft dat tien jaar uit, dan wordt het openstaande bedrag kwijtgescholden.
Voor veel emigranten is het pensioen het grootste vermogensbestanddeel dat zij achterlaten. De premies zijn in Nederland afgetrokken of onbelast gebleven, en Nederland wil bij vertrek voorkomen dat de uitkeringen later volledig buiten zijn bereik vallen. Op deze pagina leest u hoe de conserverende aanslag over pensioen en lijfrente werkt, welke handelingen na vertrek alsnog tot betaling leiden, welk land over de uitkeringen heft, wat er met de AOW gebeurt en wat u het beste vóór uw vertrek regelt.
In het kort
- Bij emigratie worden pensioen, lijfrente en kapitaalverzekering eigen woning fiscaal behandeld alsof zij direct vóór vertrek zijn afgekocht. Over die fictieve afkoop volgt een conserverende aanslag.
- U krijgt uitstel van betaling. Reguliere uitkeringen leiden niet tot invordering; afkoop of een andere prohibitieve handeling wel.
- Doet zich binnen tien jaar geen prohibitieve handeling voor, dan wordt het openstaande bedrag kwijtgescholden. Die termijn geldt nog steeds voor pensioen, lijfrente en kapitaalverzekering eigen woning.
- Over de uitkeringen zelf heft volgens de meeste verdragen de woonstaat, maar nieuwere verdragen geven Nederland soms een bronstaatheffing.
- De AOW-opbouw stopt in beginsel als u niet meer in Nederland woont of werkt.
- Een dga met pensioen in eigen beheer of een oudedagsverplichting heeft een eigen traject nodig.
Emigreert u en wilt u weten wat er met uw pensioen en lijfrente gebeurt? Wij brengen de conserverende aanslag, de verdragspositie van uw uitkeringen en de risico's van afkoop na vertrek in kaart. U krijgt een helder overzicht van wat u vóór en na vertrek moet doen.
Emigratie fiscale check, een quick scan met snel resultaat: EUR 695 excl. btw (EUR 840,95 incl. btw). Bekijk de aanpak →
Stel uw vraag per e-mailVertrouwelijk. Heldere prijsafspraak vooraf. Advies en uitvoering uit één hand. Aangesloten bij het Register Belastingadviseurs.
Waarom krijgt u bij emigratie een aanslag over uw pensioen?
Pensioenpremies zijn in Nederland in de regel niet belast geweest, en lijfrentepremies heeft u als uitgave voor inkomensvoorziening in mindering gebracht. Daar staat tegenover dat de latere uitkeringen belast zijn. Vertrekt u naar het buitenland, dan wijst het belastingverdrag de uitkeringen vaak toe aan uw nieuwe woonland. Nederland zou dan de aftrek hebben gegeven zonder ooit te heffen.
Daarom bevat de wet per product een fictie. Voor pensioen wordt bij emigratie de waarde van de aanspraak als loon aangemerkt (artikel 3.83, eerste lid, Wet IB 2001). Voor lijfrente gelden negatieve uitgaven voor inkomensvoorziening (artikel 3.136, eerste lid, Wet IB 2001); kent het verdrag de uitkeringen aan de woonstaat toe, dan gaat het om de afgetrokken premies (artikel 3.136, tweede lid). Voor de kapitaalverzekering eigen woning volgt de heffing uit artikel 3.133, tweede lid, onderdelen h en j, Wet IB 2001. Over deze inkomsten wordt een conserverende aanslag opgelegd (artikel 2.8, tweede lid, Wet IB 2001). Dat gebeurt bij de aangifte over het emigratiejaar, het M-biljet.
Wanneer moet u de conserverende aanslag betalen?
De conserverende aanslag legt de Nederlandse claim vast; u krijgt uitstel van betaling. Ontvangt u het pensioen of de lijfrente op de normale manier, in periodieke termijnen, dan wordt de aanslag niet ingevorderd. De uitkeringen zelf worden belast in het land dat volgens het verdrag het heffingsrecht heeft. Meer over het uitstel en over zekerheid leest u in ons artikel over de conserverende aanslag bij emigratie.
Het uitstel eindigt bij een prohibitieve handeling: een handeling die niet past bij een oudedagsvoorziening. Het duidelijkste voorbeeld is afkoop, waarbij u de aanspraak in één bedrag laat uitbetalen. Ook vervreemding, belening of het overdragen van de waarde naar een aanbieder die niet aan de wettelijke eisen voldoet, kan zo'n handeling zijn. Afkoop van pensioen na emigratie is een omstandigheid als bedoeld in artikel 19b Wet LB 1964 en beëindigt het uitstel, waarna de aanslag wordt ingevorderd. Let daarom ook op keuzes die een pensioenuitvoerder rond de ingangsdatum aanbiedt; laat vooraf beoordelen of zo'n keuze in uw geval tot invordering leidt.
Vervalt de conserverende aanslag na tien jaar?
Ja, voor pensioen, lijfrente en kapitaalverzekering eigen woning geldt die termijn nog steeds. Het uitstel van betaling loopt tot uiterlijk het begin van het tiende jaar na afloop van het kalenderjaar waarop de aanslag betrekking heeft (artikel 25, vijfde lid, Invorderingswet 1990). Heeft zich in die periode geen prohibitieve handeling voorgedaan, dan wordt het openstaande bedrag kwijtgescholden (artikel 26, tweede lid, Invorderingswet 1990).
Een veelgehoord misverstand is dat die termijn sinds 15 september 2015 is afgeschaft. Dat geldt alleen voor de conserverende aanslag over een aanmerkelijk belang. Wordt de aanslag wel ingevorderd na afkoop, dan is kwijtschelding mogelijk voor zover de belasting hoger is dan wanneer u in Nederland was blijven wonen, of voor zover het verdrag de afkoop niet in Nederland belastbaar maakt (artikel 26, derde lid, Invorderingswet 1990). Wie overweegt na vertrek af te kopen, laat de timing en de verdragspositie daarom vooraf beoordelen.
Welk land heft over uw pensioenuitkering?
De meeste belastingverdragen volgen het OESO-modelverdrag en wijzen particuliere pensioenen en lijfrenten toe aan de woonstaat. Woont u in een verdragsland met zo'n bepaling, dan kan uw pensioenuitvoerder op verzoek de Nederlandse loonheffing achterwege laten en betaalt u in uw woonland belasting. Overheidspensioenen worden in veel verdragen juist aan Nederland als bronstaat toegewezen.
Nieuwere Nederlandse verdragen bevatten vaak uitzonderingen. Soms mag Nederland heffen als het pensioen boven een bepaald bedrag uitkomt, als de woonstaat het pensioen niet of nauwelijks belast, of als de aanspraak wordt afgekocht. Lees daarom de pensioenbepaling van het verdrag met uw nieuwe woonland vooraf, in samenhang met uw andere inkomsten. In ons artikel over gepensioneerd wonen in het buitenland werken wij dat verder uit.
Wat gebeurt er met uw AOW?
De AOW is een volksverzekering. U bouwt op zolang u in Nederland woont of hier werkt. Vertrekt u, dan stopt de opbouw in beginsel en valt uw AOW later lager uit. Vrijwillige voortzetting van de verzekering is onder voorwaarden mogelijk via de Sociale Verzekeringsbank; vraag daar tijdig naar.
Welk land over de AOW-uitkering heft, hangt af van het verdrag. Nieuwere verdragen wijzen sociale zekerheidsuitkeringen vaak aan Nederland toe, oudere verdragen soms aan de woonstaat. Over de AOW wordt geen conserverende aanslag opgelegd, omdat u daarvoor geen premies heeft afgetrokken zoals bij pensioen of lijfrente.
Wat als u als dga pensioen in eigen beheer heeft?
Pensioen in eigen beheer kan sinds 1 april 2017 niet meer worden opgebouwd. Veel dga's hebben de aanspraak bevroren of omgezet in een oudedagsverplichting. Die verplichting staat op de balans van uw eigen bv, en bij emigratie volgt ook daarover een conserverende aanslag. Als dga beslist u bovendien zelf over handelingen die al snel als prohibitief kunnen worden gezien, zoals het afstempelen, het onttrekken van de dekkingsmiddelen of het liquideren van de bv.
Daarbij komen de conserverende aanslag over het aanmerkelijk belang, de positie van de bv na uw vertrek en de verdragstoewijzing van het pensioen uit de eigen bv. Die samenhang vraagt een eigen plan, dat wij behandelen in ons emigratietraject voor de dga.
Wat regelt u vóór uw vertrek?
Breng alle aanspraken in kaart: pensioen bij een fonds of verzekeraar, lijfrenteverzekeringen en lijfrenterekeningen, bankspaarproducten, een kapitaalverzekering eigen woning en eventueel pensioen in eigen beheer. Stel per product vast welke conserverende aanslag volgt en welke keuzes na vertrek tot invordering zouden leiden. Ga vervolgens na wie volgens het verdrag over de uitkeringen heft en of het verdrag een bijzondere regel voor afkoop kent.
Beslis daarna over de AOW-verzekering en over keuzes rond de ingangsdatum van uw pensioen. Sommige keuzes maakt u beter vóór vertrek, andere juist erna. Op onze pagina voor de emigrerende Nederlander en onder emigratie en internationaal belastingrecht ziet u hoe wij dat traject begeleiden.
Kerncijfers op een rij
| Onderwerp | Regel | Grondslag |
|---|---|---|
| Pensioen bij emigratie | Waarde van de aanspraak wordt als loon aangemerkt | Artikel 3.83, eerste lid, Wet IB 2001 |
| Lijfrente bij emigratie | Negatieve uitgaven voor inkomensvoorziening; bij woonstaatheffing volgens verdrag alleen de afgetrokken premies | Artikel 3.136, eerste en tweede lid, Wet IB 2001 |
| Kapitaalverzekering eigen woning | Heffing bij emigratie | Artikel 3.133, tweede lid, onderdelen h en j, Wet IB 2001 |
| Conserverende aanslag | Over deze inkomsten bij vertrek | Artikel 2.8, tweede lid, Wet IB 2001 |
| Uitstel en kwijtschelding | Uitstel tot uiterlijk het begin van het tiende jaar; daarna kwijtschelding als geen prohibitieve handeling heeft plaatsgevonden | Artikel 25, vijfde lid, en artikel 26, tweede lid, Invorderingswet 1990 |
| Kwijtschelding na afkoop | Voor zover hoger dan bij wonen in Nederland of niet belastbaar volgens verdrag | Artikel 26, derde lid, Invorderingswet 1990 |
| Pensioen in eigen beheer | Geen opbouw meer sinds 1 april 2017 | Wet uitfasering pensioen in eigen beheer |
Veelgestelde vragen
Moet ik bij emigratie belasting betalen over mijn pensioen?
U krijgt een conserverende aanslag over de waarde van uw pensioenaanspraken, maar daarvoor wordt uitstel van betaling verleend. Zolang uw pensioen in gewone termijnen wordt uitbetaald, hoeft u de aanslag niet te betalen. De uitkeringen worden belast in het land dat volgens het verdrag mag heffen.
Kan ik na emigratie mijn lijfrente afkopen?
Dat kan, maar afkoop na emigratie beëindigt het uitstel van betaling en de conserverende aanslag wordt ingevorderd. Kwijtschelding is mogelijk voor zover de belasting hoger is dan bij wonen in Nederland of het verdrag de afkoop niet in Nederland belastbaar maakt. Ook uw woonland kan de afkoopsom belasten.
Vervalt de conserverende aanslag over mijn pensioen na tien jaar?
Ja. Heeft zich tot het begin van het tiende jaar na afloop van het jaar waarop de aanslag betrekking heeft geen prohibitieve handeling voorgedaan, dan wordt het openstaande bedrag kwijtgescholden. Alleen voor de conserverende aanslag over een aanmerkelijk belang is die termijn sinds 15 september 2015 vervallen.
Heft Nederland over mijn pensioen als ik in het buitenland woon?
Dat hangt af van het verdrag. Particuliere pensioenen zijn meestal belast in de woonstaat, overheidspensioenen meestal in Nederland. Nieuwere verdragen geven Nederland soms toch een heffingsrecht, bijvoorbeeld boven een bepaald bedrag of als de woonstaat het pensioen nauwelijks belast.
Bouw ik AOW op als ik in het buitenland woon?
In beginsel niet, tenzij u in Nederland blijft werken of zich vrijwillig verzekert. Uw AOW valt dan later lager uit. Over de mogelijkheden van vrijwillige verzekering informeert de Sociale Verzekeringsbank.
Geldt dit ook voor een kapitaalverzekering eigen woning?
Ja. Ook over een kapitaalverzekering eigen woning kan bij emigratie een conserverende aanslag volgen, met hetzelfde uitstel en dezelfde kwijtschelding na tien jaar als zich geen prohibitieve handeling voordoet.
Waarom dit maatwerk is
Welke aanspraken onder de conserverende aanslag vallen, wanneer een keuze na vertrek als prohibitief geldt en welk land over de uitkeringen heft, hangt af van uw producten, het verdrag met uw nieuwe woonland en de regels van dat land zelf. Een keuze die fiscaal neutraal lijkt, kan na emigratie de volledige aanslag opeisbaar maken. De volgorde en timing van handelingen rond het vertrek zijn daarom vaak bepalend.
Wij beoordelen uw aanspraken en de verdragspositie, en leggen vast wat u vóór en na vertrek wel en niet moet doen. Daarna verzorgen wij desgewenst de uitvoering, waaronder het M-biljet, het uitstel van betaling en de Nederlandse aangiften in de jaren daarna, naast uw huidige adviseur of in zijn plaats.
Stand van wet- en regelgeving: oktober 2026.
De informatie op deze pagina is van algemene en informatieve aard en vormt geen fiscaal, juridisch of financieel advies. Bedragen en percentages gelden voor 2026 en kunnen wijzigen. Voor toepassing op uw specifieke situatie adviseren wij u graag persoonlijk.
Emigreert u als dga met pensioen in eigen beheer of een oudedagsverplichting? Wij brengen de conserverende aanslagen over pensioen en aanmerkelijk belang in samenhang in kaart en bepalen wat er met uw bv en de pensioenverplichting gebeurt. U krijgt een plan voor de volgorde van handelingen rond uw vertrek.
Maatwerkadvies op basis van een offerte vooraf, afhankelijk van de feiten en omstandigheden. Bekijk de aanpak →
Stel uw vraag per e-mailVertrouwelijk. Heldere prijsafspraak vooraf. Advies en uitvoering uit één hand. Aangesloten bij het Register Belastingadviseurs.