Erfbelasting over de grens: welk land heft bij een internationale nalatenschap?
Een nalatenschap die een grens oversteekt, roept vrijwel altijd dezelfde vraag op: waar moet erfbelasting worden betaald? Een kind in Nederland dat erft van een ouder die naar het buitenland was verhuisd, een erfgenaam in het buitenland die erft van een Nederlandse erflater, een geërfd huis in een ander land: in al die gevallen is niet vanzelfsprekend welk land mag heffen, en dreigt soms dat meerdere landen tegelijk heffen. Net als bij de schenkbelasting is het bepalende aanknopingspunt niet waar de erfgenaam woont en niet waar het vermogen ligt, maar waar de erflater woonde. Deze bijdrage legt uit hoe het woonplaatsbeginsel bij erfbelasting werkt, welke rol de tienjaarsregeling speelt, en waar internationale nalatenschappen tot dubbele heffing leiden.
Wie bepaalt of Nederland erfbelasting heft: de woonplaats van de erflater
De Nederlandse erfbelasting, geregeld in de Successiewet 1956, knoopt aan bij de woonplaats van de erflater op het moment van overlijden. Woonde de erflater in Nederland, dan heft Nederland erfbelasting over de gehele nalatenschap, waar ter wereld het vermogen zich ook bevindt en ongeacht waar de erfgenamen wonen. Woonde de erflater in het buitenland, dan heft Nederland in beginsel geen erfbelasting, ook niet als de erfgenaam in Nederland woont. De woonplaats wordt bepaald aan de hand van de feitelijke omstandigheden: waar iemand woont, werkt, verzekerd is en waar zijn sociale en economische belangen liggen.
Dat is, net als bij schenken, een vaak verkeerd begrepen uitgangspunt. Een erfgenaam in Nederland die erft van een ouder die werkelijk en duurzaam in het buitenland woonde, is daarover in beginsel geen Nederlandse erfbelasting verschuldigd, omdat de erflater buiten Nederland woonde. De positie van de erfgenaam is voor de hoofdvraag niet beslissend; de woonplaats van de erflater is dat wel. De erfbelasting wordt vervolgens geheven van de erfgenamen, en de tarieven en vrijstellingen hangen af van hun relatie tot de overledene: partners en kinderen vallen in een gunstigere tariefgroep dan broers, zussen of derden.
De tienjaarsregeling: ook bij overlijden werkt de Nederlandse claim door
Net als bij de schenkbelasting geldt voor de erfbelasting een woonplaatsfictie die internationale nalatenschappen raakt: de tienjaarsregeling. Een Nederlander die uit Nederland is geëmigreerd en binnen tien jaar na zijn vertrek overlijdt, wordt voor de erfbelasting geacht nog in Nederland te hebben gewoond. Nederland heft dan erfbelasting over de gehele nalatenschap alsof de erflater nooit was vertrokken, ook al woonde hij feitelijk al jaren in het buitenland.
Die fictie voorkomt dat de Nederlandse erfbelasting eenvoudig wordt ontlopen door te emigreren. Voor gezinnen met een Nederlandse achtergrond betekent het dat overlijden binnen of buiten de tienjaarstermijn een groot verschil maakt voor de heffing. De termijn knoopt aan bij de Nederlandse nationaliteit: voor Nederlanders geldt tien jaar, terwijl voor niet-Nederlanders die uit Nederland vertrekken een veel kortere termijn geldt. Dezelfde systematiek die bij schenken speelt, werkt hier dus door bij overlijden, en wie zijn nalatenschap plant, moet deze klok kennen. De samenhang met de schenkbelasting is groot; zie ook Schenkbelasting bij internationale gezinnen: mag Nederland heffen? →.
Wanneer dreigt dubbele erfbelasting?
Doordat landen verschillende aanknopingspunten hanteren, het ene de woonplaats van de erflater, het andere die van de erfgenaam, de nationaliteit of de ligging van het vermogen, kan dezelfde nalatenschap in meerdere landen tegelijk belast zijn. Het scherpst laat zich dat zien aan een voorbeeld: een Nederlander die naar Frankrijk is geëmigreerd, overlijdt en laat een appartement in België na aan kinderen die in Spanje wonen. Dan kunnen Frankrijk als laatste woonland, Nederland op grond van de tienjaarsregeling, België vanwege de ligging van het appartement, en Spanje als woonland van de erfgenamen, alle vier erfbelasting heffen over dezelfde nalatenschap. Onroerend goed wordt bovendien vrijwel altijd belast in het land waar het ligt, wat de kans op samenloop vergroot.
Om dubbele heffing te beperken bestaan verschillende regelingen. Nederland heeft op het terrein van de erfbelasting met een aantal landen een verdrag gesloten, waaronder het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Finland, Oostenrijk, Zweden, Zwitserland en Israël; deze verdragen verdelen de heffingsbevoegdheid en regelen hoe landen rekening houden met elkaars heffing. Ontbreekt een verdrag, dan biedt Nederland een eenzijdige tegemoetkoming op grond van het Besluit voorkoming dubbele belasting 2001. Die regelingen nemen de dubbele heffing vaak deels weg, maar niet altijd volledig, en juist daarom hoort de beoordeling vooraf plaats te vinden.
Wat regelt de Europese Erfrechtverordening wel en niet?
Een hardnekkig misverstand is dat de Europese Erfrechtverordening de erfbelasting binnen de EU zou harmoniseren. Dat is niet zo, en het onderscheid is wezenlijk. De verordening bepaalt welk nationaal erfrecht van toepassing is op een grensoverschrijdende nalatenschap, dus wie volgens welk civiel recht erft, maar zij raakt de erfbelasting niet. De heffing van erfbelasting blijft een zuiver nationale aangelegenheid van elke lidstaat afzonderlijk.
Het gevolg is dat de verordening geen oplossing biedt voor dubbele erfbelasting. Ook binnen de EU kan dezelfde nalatenschap in twee of meer landen worden belast, en moet die dubbele heffing langs de weg van verdragen of nationale regelingen worden beperkt, niet via de verordening. Wie aanneemt dat de EU dit probleem al heeft opgelost, komt bedrogen uit: het erfrecht is geharmoniseerd in de aanwijzing van toepasselijk recht, de erfbelasting niet.
Wat als de erflater, de erfgenamen of het vermogen buiten de EU zitten?
Buiten de Europese Unie ontbreekt vaak een erfbelastingverdrag; Nederland heeft er maar enkele gesloten. Een erflater die naar een land buiten de EU is verhuisd en binnen tien jaar overlijdt, erfgenamen die daar wonen, of een geërfd huis of stuk grond in zo'n land: in al deze gevallen bepalen de woonplaats van de erflater, de tienjaarsregeling en het ontbreken van een verdrag de uitkomst, met als terugvaloptie uitsluitend de eenzijdige Nederlandse regeling ter voorkoming van dubbele belasting. Daar komt vaak bij dat familievermogen in het land van herkomst generaties teruggaat en in Nederland nooit volledig is aangegeven, zodat de nalatenschap samenvalt met een vrijwillige verbetering. Hoe de inkomstenbelasting van de overledene, de erfbelasting en uw eigen box 3 dan samenhangen, leest u in Geërfd buitenlands vermogen dat nooit is aangegeven →. Zie ook Inkeerregeling bij buitenlands vermogen.
Dit is het werk waarin onze praktijk thuis is. Wij beoordelen internationale nalatenschappen vanuit beide kanten: of Nederland heft, of de tienjaarsregeling speelt, hoe dubbele erfbelasting via verdrag of eenzijdige regeling wordt beperkt, en hoe het geërfde vermogen correct in de Nederlandse aangifte landt. Zo wordt een nalatenschap over de grens een ordelijk geheel in plaats van een opeenstapeling van losse vragen.
Veelgestelde vragen
Wanneer heft Nederland erfbelasting bij een internationale nalatenschap?
Als de erflater op het moment van overlijden in Nederland woonde. De woonplaats van de erfgenaam is niet beslissend. Nederland heft dan over de hele nalatenschap, ook over vermogen dat in het buitenland staat.
Wat is de tienjaarsregeling in de erfbelasting?
Een Nederlander die uit Nederland is vertrokken, wordt voor de erfbelasting nog tien jaar geacht in Nederland te wonen (artikel 3 Successiewet 1956). Overlijdt hij binnen die termijn, dan heft Nederland alsof hij niet was vertrokken.
Kan dezelfde nalatenschap in twee landen worden belast?
Ja. Landen knopen aan bij verschillende criteria, zoals de woonplaats van de erflater of de erfgenaam of de ligging van het vermogen. Nederland heeft met enkele landen een verdrag. Daarbuiten verrekent Nederland buitenlandse erfbelasting eenzijdig alleen over onroerende zaken en ondernemingsvermogen in het andere land.
Regelt de Europese Erfrechtverordening ook de erfbelasting?
Nee. De verordening bepaalt welk erfrecht op de nalatenschap van toepassing is, niet welk land erfbelasting mag heffen. Ook binnen de EU kan een nalatenschap dus in meer landen worden belast.
Hoe lang kan de Belastingdienst erfbelasting navorderen over buitenlands vermogen?
Voor buitenlands vermogen dat niet of onvolledig is aangegeven, vervalt de bevoegdheid tot navorderen niet (artikel 66, vierde lid, Successiewet 1956).
Waarom estate planning hier vooraf moet gebeuren
Erfbelasting over de grens draait om vragen die het beste vóór het overlijden worden beantwoord: waar woont de erflater, speelt de tienjaarsregeling, welke landen kunnen heffen, en hoe wordt dubbele belasting beperkt. Anders dan veel andere fiscale kwesties laat een nalatenschap zich achteraf nauwelijks nog sturen; de positie staat vast op het moment van overlijden. Juist daarom hoort de internationale dimensie thuis in de estate planning, lang voordat zij actueel wordt.
Dat is hoe wij dit benaderen. Wij brengen de internationale structuur van een nalatenschap in kaart, beoordelen de woonplaats en de tienjaarsregeling, en bepalen hoe de erfbelasting en de latere aangifte over het geërfde vermogen het beste worden geregeld. Zo wordt een internationale nalatenschap een doordachte overdracht in plaats van een fiscale verrassing voor de nabestaanden.
De informatie op deze pagina is van algemene en informatieve aard en vormt geen fiscaal of juridisch advies. Voor toepassing op uw specifieke situatie adviseren wij u graag persoonlijk.
Wilt u weten of uw vermogen fiscaal goed staat? De review fiscale positie particulier toetst uw aangifte, eigen woning, box 3 en aftrekposten, en laat zien waar u iets laat liggen.
Review binnen vijf werkdagen: EUR 495 excl. btw (EUR 598,95 incl. btw). Review particulier →
Stel uw vraag per e-mailVertrouwelijk. Vaste prijs vooraf. Advies en uitvoering uit één hand. Aangesloten bij het Register Belastingadviseurs.